Khi bắt đầu bị cảm, cúm hoặc một số bệnh nhiễm trùng, nhiều người chưa kịp sốt cao đã cảm thấy mỏi vai gáy, đau lưng, ê ẩm tay chân, đau cơ hoặc đau nhức toàn thân. Cảm giác này đôi khi khiến người bệnh chỉ muốn nằm nghỉ và khó tập trung làm việc.
Đau nhức khi mới ốm không đơn thuần do cơ thể “yếu đi”. Đây thường là một phần trong phản ứng miễn dịch của cơ thể khi phát hiện tác nhân gây bệnh. Tuy nhiên, mức độ đau ở mỗi người có thể rất khác nhau và một số trường hợp cần được theo dõi kỹ.
Vì sao cơ thể đau nhức khi bắt đầu bị bệnh?
Khi virus hoặc vi khuẩn xâm nhập, hệ miễn dịch nhanh chóng nhận diện những yếu tố bất thường và kích hoạt phản ứng bảo vệ.
Các tế bào miễn dịch giải phóng nhiều chất truyền tin gây viêm như cytokine và prostaglandin. Những chất này giúp cơ thể huy động hệ miễn dịch chống lại tác nhân gây bệnh, nhưng đồng thời cũng có thể tác động lên hệ thần kinh và mô cơ, khiến cơ thể xuất hiện:
-
Đau mỏi cơ bắp.
-
Đau đầu.
-
Cảm giác ê ẩm toàn thân.
-
Mệt mỏi, uể oải.
-
Rét run hoặc cảm giác lạnh.
-
Chán ăn, muốn nằm nghỉ nhiều hơn.
Vì vậy, đau nhức toàn thân có thể xuất hiện từ rất sớm, thậm chí trước khi người bệnh nhận ra mình đang sốt.
Sốt và rét run có thể làm cơ thể mệt mỏi và đau cơ rõ hơn
Phản ứng viêm khiến cơ thể nhạy cảm với cơn đau hơn
Khi hệ miễn dịch hoạt động mạnh, phản ứng viêm không chỉ diễn ra tại vị trí nhiễm bệnh mà còn có thể ảnh hưởng đến toàn cơ thể.
Một số chất trung gian viêm làm các đầu dây thần kinh trở nên nhạy cảm hơn. Điều này có nghĩa là những vận động bình thường hoặc áp lực lên cơ bắp vốn không gây khó chịu cũng có thể khiến người bệnh cảm thấy đau và mỏi.
Đây là lý do nhiều người khi bị cúm có cảm giác như “đau từng khớp, từng thớ cơ”, mặc dù trước đó không hề vận động nặng.
Đau cơ thường rõ hơn trong một số bệnh do virus, đặc biệt là cúm. Tuy nhiên, đau nhức toàn thân cũng có thể gặp trong nhiều tình trạng nhiễm trùng khác nên không thể chỉ dựa vào triệu chứng này để xác định nguyên nhân.
Sốt và rét run có thể làm cơ thể mệt mỏi và đau cơ rõ hơn
Sốt cũng góp phần gây đau mỏi
Khi bị nhiễm trùng, cơ thể có thể chủ động nâng nhiệt độ trung tâm để tạo môi trường kém thuận lợi hơn cho một số tác nhân gây bệnh và hỗ trợ hoạt động của hệ miễn dịch.
Trong giai đoạn nhiệt độ cơ thể đang tăng, các mạch máu ngoài da co lại và cơ bắp có thể co liên tục tạo thành những cơn rét run. Hoạt động co cơ này tiêu tốn năng lượng và có thể làm cơ thể đau mỏi hơn.
Khi sốt kéo dài, người bệnh còn dễ mất nước và mất điện giải do:
-
Đổ nhiều mồ hôi.
-
Thở nhanh hơn.
-
Ăn uống ít.
-
Không uống đủ nước.
Mất nước nhẹ cũng có thể khiến tình trạng đau đầu, mệt mỏi và đau cơ trở nên rõ rệt hơn.
Hệ miễn dịch đang tiêu tốn nhiều năng lượng
Khi đang khỏe mạnh, cơ thể sử dụng năng lượng cho vận động, tiêu hóa, làm việc và nhiều hoạt động khác.
Khi bị nhiễm bệnh, một phần nguồn lực được ưu tiên cho hoạt động miễn dịch và phục hồi. Đồng thời, phản ứng viêm có thể gây chán ăn, buồn ngủ và giảm khả năng vận động.
Điều này giải thích vì sao một người đang khỏe mạnh có thể chỉ sau vài giờ bắt đầu cảm thấy: Mệt rũ → đau người → buồn ngủ → không muốn vận động.
Cảm giác muốn nằm nghỉ thực chất cũng là một phản ứng giúp cơ thể giảm tiêu hao năng lượng trong giai đoạn đang chống lại bệnh.
Thiếu ngủ có thể khiến cảm giác đau rõ hơn
Khi mới ốm, nghẹt mũi, ho, đau họng hoặc sốt có thể khiến giấc ngủ bị gián đoạn.
Trong khi đó, thiếu ngủ lại làm khả năng chịu đau giảm xuống. Vì vậy, cùng một mức độ viêm nhưng người ngủ kém có thể cảm thấy cơ thể đau nhức và mệt mỏi nhiều hơn.
Ngủ đủ trong thời gian mắc bệnh không phải là cách “chữa” nhiễm trùng, nhưng là một phần quan trọng giúp cơ thể duy trì hoạt động miễn dịch và phục hồi.
Vì sao cúm thường gây đau nhức nhiều hơn cảm lạnh?
Cảm lạnh thông thường và cúm đều có thể gây mệt mỏi, đau đầu hoặc đau cơ. Tuy nhiên, với cúm, các triệu chứng toàn thân thường xuất hiện rõ và đột ngột hơn.
Người bị cúm có thể đang bình thường nhưng sau vài giờ đã xuất hiện:
-
Sốt.
-
Rét run.
-
Đau đầu.
-
Đau cơ toàn thân.
-
Mệt mỏi nhiều.
-
Ho, đau họng.
Trong khi đó, cảm lạnh thông thường thường thiên về các triệu chứng đường hô hấp trên như nghẹt mũi, chảy nước mũi, hắt hơi và đau họng, còn đau nhức toàn thân thường nhẹ hơn.
Tuy nhiên, triệu chứng giữa các bệnh có thể chồng lấp nên không nên tự chẩn đoán chỉ dựa vào mức độ đau cơ.
Làm gì để giảm đau nhức khi mới ốm?
Trong phần lớn trường hợp nhiễm virus nhẹ, đau nhức sẽ giảm dần khi cơ thể kiểm soát được bệnh. Người bệnh có thể hỗ trợ quá trình phục hồi bằng một số biện pháp đơn giản.
Nghỉ ngơi nhiều hơn
Nghỉ ngơi và ngủ đủ giúp cơ thể phục hồi tốt hơn trong thời gian bị ốm
Không nên cố tập luyện cường độ cao hoặc làm việc quá sức khi đang sốt, đau nhức và mệt nhiều.
Vận động nhẹ nhàng trong nhà có thể được thực hiện nếu cơ thể cho phép, nhưng nên ưu tiên nghỉ ngơi trong giai đoạn triệu chứng đang rõ.
Uống đủ nước
Nên uống nước thành nhiều lần trong ngày thay vì đợi khát mới uống.
Có thể sử dụng:
-
Nước lọc.
-
Canh, súp.
-
Nước trái cây với lượng vừa phải.
-
Dung dịch bù nước điện giải khi có nguy cơ mất nước và được sử dụng đúng hướng dẫn.
Uống đủ nước giúp hạn chế mất nước và hỗ trợ giảm mệt mỏi khi bị sốt
Ăn những món dễ tiêu hóa
Khi đang mệt, không cần ép bản thân ăn thật nhiều. Có thể chia nhỏ bữa với các món như cháo, súp, trứng, cá, thịt mềm, rau củ và trái cây.
Quan trọng là duy trì đủ năng lượng và protein để hỗ trợ quá trình phục hồi.
Dùng thuốc giảm đau, hạ sốt đúng cách
Paracetamol có thể được sử dụng để giảm đau hoặc hạ sốt ở những người phù hợp. Tuy nhiên, cần dùng đúng liều và tránh vô tình sử dụng nhiều sản phẩm cùng chứa paracetamol.
Không nên tự ý sử dụng kháng sinh chỉ vì sốt và đau nhức, bởi phần lớn các bệnh cảm cúm thông thường do virus và kháng sinh không có tác dụng với virus.
Khi nào đau nhức toàn thân cần đi khám?
Đau mỏi cơ thể khi mới mắc bệnh thường không nguy hiểm nếu triệu chứng nhẹ và cải thiện theo thời gian.
Tuy nhiên, nên được đánh giá y tế nếu đau nhức đi kèm:
-
Sốt cao kéo dài hoặc tình trạng ngày càng nặng.
-
Khó thở, đau ngực.
-
Lừ đừ, lú lẫn.
-
Cứng cổ hoặc đau đầu dữ dội.
-
Nôn liên tục, không uống được nước.
-
Tiểu ít, khô môi hoặc các dấu hiệu mất nước rõ.
-
Phát ban bất thường.
-
Đau cơ rất dữ dội hoặc yếu cơ bất thường.
-
Sốt kèm chảy máu bất thường, đau bụng nhiều hoặc các dấu hiệu nghi ngờ sốt xuất huyết.
Trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền cũng cần được theo dõi thận trọng hơn khi xuất hiện sốt và mệt nhiều.
Đau nhức khi mới ốm là một phần của phản ứng miễn dịch
Cảm giác ê ẩm, đau cơ và mệt mỏi khi bắt đầu mắc bệnh phần lớn xuất phát từ phản ứng viêm và hoạt động của hệ miễn dịch, chứ không đơn giản là do cơ thể mất sức.
Các chất trung gian viêm, sốt, rét run, mất nước và thiếu ngủ đều có thể góp phần khiến cảm giác đau rõ hơn.
Trong đa số trường hợp nhiễm virus nhẹ, triệu chứng sẽ giảm dần khi bệnh hồi phục. Điều quan trọng là nghỉ ngơi, uống đủ nước, duy trì dinh dưỡng và theo dõi các dấu hiệu bất thường để đi khám khi cần.
